Take a fresh look at your lifestyle.

دیافراگم دوربین ( اپرچر ) چیست و چگونه آن را تنظیم کنیم؟

در این مقاله قصد داریم به بررسی مفهوم و آموزش تنظیم دیافراگم دوربین ( اپرچر ) و تاثیرات آن بر عکس‌هایمان بپردازیم. با ما همراه باشید.

دیافراگم دوربین چیست؟

درک مفهوم دیافراگم دوربین برای بسیاری از علاقه‌مندان به عکاسی، کار بسیار سختی است؛ اما می‌توان گفت که مفهوم این واژه را به ساده‌ترین شکل می‌توان یاد گرفت.

در ساختار لنز دوربین‌های عکاسی دیجیتال امروزی، ما شاهد استفاده از عدسی‌ها و المان‌های مکانیکی بسیاری هستیم که دست به دست هم داده و ورود نور از طریق لنز دوربین را کنترل می‌کنند.

بخشی از این المان‌ها شامل تیغه‌هایی شده که به آن‌ها دیافراگم گفته می‌شود و این تیغه‌ها با کنار هم قرار گرفتن و باز و بسته شدن، نور را کنترل می‌کنند.

تیغه‌ها در بین خودشان روزنه‌ای را ایجاد می‌کنند که به این روزنه، Aperture ( اپرچر ) گفته می‌شود و از طریق این روزنه نوری که به لنز برخورد کرده، اجازه ورود به بدنه دوربین را پیدا می‌کند. پس وظیفه‌ی این روزنه، کنترل میزان نور ورودی به بدنه دوربین است.

دیافراگم دوربین عکاسی ( اپرچر لنز دوربین )
درون لنز دوربین عکاسی، تیغه‌های دیافراگم در کنار هم چیده شده‌اند و اندازه‌ی روزنه ایجاد شده بینشان ( اپرچر ) را کنترل می‌کنند.

واژه دیافراگم در کشور ایران

اما در کشور عزیزمان ایران، به جای استفاده از واژه اپرچر برای بیان این روزنه از همان اسم تیغه‌ها که دیافراگم نام دارند، استفاده می‌شود و اشتباهی به این شکل رایج شده است.

به گونه‌ای که اگر شما به عنوان مثال لنزی را در وبسایت‌هایی همچون DPReview مورد بررسی قرار دهید، در جدول مشخصات آن لنز با عبارت Number of diaphragm blades یا همان تعداد تیغه‌های دیافراگم روبرو خواهید شد؛ که تعداد مشخصی از این تیغه‌ها در ساخت هر لنزی به کار گرفته شده است.

پس دیافراگم نام تیغه‌هاست و اپرچر به روزنه ایجاد شده بینشان گفته می‌شود و ما ایرانی‌ها در عکاسی در زمانیکه حرف از دیافراگم می‌زنیم، منظورمان همان روزنه است نه تیغه‌ها.

به شکلی دیگر: پس ما با یک سری تیغه روبرو هستیم که نامشان دیافراگم است و یک روزنه که با باز و بسته شدن این تیغه‌ها در بینشان ایجاد شده و به آن اپرچر گفته می‌شود. البته همانگونه که گفته شد، در کشور ایران از واژه دیافراگم برای بیان آن استفاده می‌شود؛ یعنی همان نام تیغه‌ها.

به تصویر زیر دقت کنید

تیغه های دیافراگم - اپرچر

اعداد دیافراگم دوربین

خوب همانطور که گفته شد، Aperture که تلفظ صحیح آن اَپِرچِر است به روزنه میان تیغه‌های دیافراگم گفته شده و این روزنه بر روی دوربین عکاسی با اعدادی درجه‌بندی می‌شود. این اعداد در کنار خودشان حرف F را به همراه دارند که در واقعا همان F-Stop است و کاملا با آن‌ آشنا می‌شویم.

قبل از تعریف اعداد دیافراگم، این نکته را یاد بگیرید:

تمامی لنز‌های دوربین دارای فاصله کانونی خاصی هستند. فاصله کانونی به زبان ساده همان مقداری است که میزان زوم یا همان بزرگنمایی بر روی سوژه‌ی ما را تعیین می‌کند. اما به صورت علمی به فاصله بین نقطه کانونی لنز و سنسور دوربین (محل تشکیل تصویر)، فاصله کانونی گفته می‌شود. به تصویر زیر دقت کنید.

تعریف فاصله کانونی در عکاسی

اعداد ثابت دیافراگم دوربین و چگونگی تولید آنها

ابتدا به اعداد ثابت دیافراگم دوربین دقت کنید. (از چپ به راست با خط فاصله از هم جدا شده‌اند)

F/1 – F/1.4 – F/2 – F/2.8 – F/4 – F/5.6 – F/8 – F/11 – F/16 – F/22 – F/32 – F/45 – F/64

همه‌ی آن‌ها در کنار خودشان یک حرف F را دارند و از طریق فرمول زیر تولید شده‌اند.

نسبت فاصله کانونی به قطر دیافراگم (روزنه اپرچر) که در واقع می‌شود:

فرمول: فاصله کانونی (F) تقسیم بر قطر اپرچر (D).

فرض کنید فاصله کانونی لنز دوربین ما 50 میلی‌متر باشد و قطر اپرچر ما هم 25 میلی‌متر؛ در این صورت حاصل تقسیم 50 بر 25 می‌شود 2 و با قرار دادن حرف F در کنار آن F/2 تولید می‌شود. به همین شکل F/1.4 و بقیه نیز حاصل تقسیم عددی بر عددی دیگر بوده‌اند.

نکته‌ای برای شما که حرفه‌ای هستید ( مبتدی‌ها توجه نکنند )

فرض کنیم لنز Canon 50mm F/1.8 را در اختیار داریم. حداکثر گشودگی دیافراگم این لنز F/1.8 است و فاصله کانونی آن 50 میلی‌متر. پس اگر از فرمول به دست آمدن عدد اپرچر استفاده کنیم، به قطر اپرچر 27.7 میلی‌متری در بازترین حالت اپرچر این لنز می‌رسیم.

اعداد مابین دیافراگم‌های ثابت

شاید بر روی دوربین‌های عکاسی خودتان اعدادی همانند F/7.1 و یا F/9 را بتوانید انتخاب کنید. اما دیافراگم‌های استاندارد همان اعداد معرفی شده قبلی هستند و این اعداد مابین آن‌ها تقسیم بندی شده‌اند.

رابطه اعداد دیافراگم

اگه کمی دقت کنید متوجه خواهید شد که اعداد ثابت دیافراگم همگی در رادیکال 2 یعنی 1.41 ضرب شده‌ و عدد بعدی را ساخته‌اند. به عنوان مثال 1.4 ضربدر 1.41 می‌شود 1.974 و تقریبا برابر با 2 که عدد دیافراگم ثابت بعد از F/1.4 می‌شود F/2.

تاثیر تغییر عدد دیافراگم بر عکس‌ها

در مقاله جامع آموزش عکاسی مقدماتی، قبلا به تعریف ساده‌ای از مثلث نوردهی و جایگاه دیافراگم دوربین در آن پرداخته‌ایم که می‌توانید آن را مطالعه کنید. اما به صورت خلاصه می‌توان گفت که دیافراگم یکی از عوامل سه گانه‌ای است که در نوردهی و ثبت یک عکس به وسیله دوربین‌های عکاسی اهمیت بسزایی دارد. با ما همراه باشید تا تاثیر تغییر عدد اپرچر ( دیافراگم ) را بر روی تصاویرمان بررسی کنیم و نحوه تنظیم آن را یاد بگیریم.

تغییر عدد دیافراگم در دوربین عکاسی بر عمق میدان و میزان نور ورودی به سنسور موثر است.

عمق میدان وضوح چیست؟

شاید برای تعریف عمق میدان به زبان ساده بتوان گفت که عمق میدان به فاصله بین نزدیکترین و دورترین اشیاء موجود در یک تصویر گفته می‌شود که از وضوح قابل قبولی برخوردار باشند؛ یا به زبان ساده‌تر میزان عمق وضوح.

به تصویر زیر و زیرنویس آن دقت کنید.

مقایسه عمق میدان وضوح کم و عمق میدان وضوح زیاد
سمت راست: عمق میدان زیاد ( واضح‌تر ) | سمت چپ: عمق میدان کم ( تار‌تر )

تاثیر عدد دیافراگم بر اندازه اپرچر (روزنه)، عمق میدان و میزان نور ورودی ( تنظیم دیافراگم دوربین )

رابطه عدد دیافراگم با اندازه دریچه یا همان روزنه آن معکوس است؛ یعنی با افزایش عدد اپرچر یا همان عدد دیافراگم دوربین، روزنه ایجاد شده در بین تیغه‌ها کوچک‌تر و بسته‌تر می‌شود و با کوچک شدن این روزنه بدیهی است که نور کمتری به سنسور برخورد می‌کند و در نتیجه آن شاهد عمق میدان بیشتری هستیم.

تاثیر تغییر دیافراگم در تصاویر
تاثیر دهانه دیافراگم ( اپرچر ) بر میزان عمق میدان وضوح

به شکلی دیگر:
هر چه عدد اپرچر (دیافراگم) یا همان ضریب F کوچک‌تر شود => روزنه بزرگ‌تر، ورود نور بیش‌تر و عمق میدان کم‌تر
هر چه عدد اپرچر (دیافراگم) یا همان ضریب F بزرگ‌تر شود => روزنه کوچک‌تر، ورود نور کم‌تر و عمق میدان بیش‌تر

مثال 1: فرض کنید عدد دیافراگم دوربینمان را از F/1.8 به F/8 تغییر می‌دهیم: در نتیجه روزنه اپرچر ما بسته‌تر و کوچک‌تر می‌شود، نور کم‌تری ورود پیدا خواهد کرد و شاهد افزایش عمق میدان وضوح هستیم.

مثال 2: فرض کنید عدد دیافراگم دوربینمان را از F/16 به F/1.4 تغییر می‌دهیم: در نتیجه روزنه اپرچر ما بازتر و بزرگ‌تر می‌شود، نور بیش‌تری ورود پیدا خواهد کرد و شاهد کاهش عمق میدان وضوح هستیم.

زمانی که از یک روزنه دیافراگمی همچون F/1.4 به عدد ثابت بعدی یعنی F/2 حرکت می‌کنیم، میزان نور ورودی نصف می‌شود و در حرکت بالعکس دو برابر.

به تصویر زیر دقت کنید.

نکته‌ای برای شما که حرفه‌ای هستید

در حرکت از دیافراگم ثابت F/2 به F/5.6، نور ورودی ما 1/8 (یک هشتم) برابر شده و در حرکت از دیافراگم ثابت F/16 به F/5.6، نور ورودی ما 8 برابر می‌شود.

فاصله کانونی و اعداد دیافراگم بر روی لنز دوربین عکاسی

در واقع زمانیکه ما قصد خرید لنزی را برای دوربین عکاسیمان داریم، همانند خرید هر وسیله‌ی دیگری به فاکتور‌های ویژه‌ای درون آن محصول دقت ‌می‌کنیم. البته لازم به ذکر است که اگر مبتدی باشیم و دوربین عکاسیمان را به صورت کیت تهیه‌ کنیم، شاید به لنز آن دقتی جزئی داشته‌ باشیم تا مدل دوربین.

لنز دوربین عکاسی هم با 2 فاکتور مهم توسط خریداران انتخاب می‌شود که یکی از آن‌ها حداکثر گشودگی دیافراگم ( اپرچر ) و دیگری فاصله کانونی است. البته ویژگی‌هایی همچون وزن، اندازه و نوع مانت نیز در تهیه لنز مهم هستند.

در مقالاتی جداگانه در رابطه با راهنمای خرید لنز دوربین، به شما می‌آموزیم که چگونه لنز دوربینتان را مناسب با بودجه و نیازتان انتخاب کنید. اما این را باید بدانید که فاصله کانونی و حداکثر گشودگی دیافراگم لنز بر روی آن نوشته شده است.

فاصله کانونی بر روی لنز دوربین

لنز‌ها با توجه به فاصله کانونی در دو شکل تولید‌ می‌شوند؛ یا لنز ما یک لنز زوم (دارای فاصله کانونی متغیر) است و یا فاصله کانونی آن ثابت است که به آن‌ها لنز‌های فیکس و یا پرایم نیز گفته می‌شود.

پس یا با بازه‌هایی به شکل 135-18 میلی‌متر، 200-70 میلی‌متر و … و یا با اعداد ثابتی همچون 50 میلی‌متر، 85 میلی‌متر و یا … روبرو هستیم. این اعداد را ممکن است در دهانه لنز و یا بر روی بدنه آن پیدا کنید که با واحد میلی‌متر همراه هستند.

به تصویر زیر دقت کنید

اعداد دیافراگم بر روی لنز دوربین

حرفه‌ای‌ها خوب می‌دانند که مهمترین اعداد دیافراگم برای ما، بازترین آنها هستند نه بسته‌ترین. به همین علت بر روی لنز‌های دوربین هم عدد و یا اعداد دیافراگمی که حداکثری‌ترین میزان گشودگی اپرچر یا همان دیافراگم را به ما ارائه می‌دهند، نوشته شده است.

بیشترین میزان گشودگی دیافراگم هم همانند فاصله کانونی یا یک عدد ثابت است و یا یک بازه. لنز‌های فیکس یا پرایم، دارای یک عدد دیافراگم باز ثابت هستند و تنها در بعضی از لنز‌های زوم شاهد اعداد دیافراگم به صورت یک بازه هستیم. این اتفاق به این دلیل است که بعضی از لنز‌های متغیر (زوم) با تغییر فاصله کانونی، کمی روزنه اپرچرشان کوچک‌تر می‌شود.

پس به عنوان مثال یک لنز 135-18 میلی‌متری کانن در واید‌ترین فاصله کانونی خود یعنی 18 میلی‌تر، F/3.5 و در بیشترین فاصله کانونی یعنی 135 میلی‌متر، F/5.6 را در اختیار ما می‌گذارد.

البته همانطور که گفته شد تنها بعضی از لنز‌های زوم به این شکل هستند و لنز‌های با کیفیتی همچون لنز 200-70 میلی‌متر کانن، هم در 70 و هم در 200 میلی‌متر یک دیافراگم ثابت یعنی به عنوان مثال F/2.8 را به ما ارائه می‌دهند.

به تصویر زیر دقت کنید.

سخن پایانی

خب تا پایان این مقاله اطلاعات زیادی را با هم یاد گرفته‌ایم! 🙂

حال شاید برایتان این سوال به وجود بیاید که از آشنایی با دیافراگم دوربین چگونه برای ثبت عکس‌های حرفه‌ای استفاده کنیم.

در پاسخ به این سوال می‌توان گفت که ابتدا باید مثلث نوردهی رو بشناسید، با عامل‌های آن که یکی از آن‌ها دیافراگم بود کاملا آشنا باشید و با استفاده از آموزش‌های کار با دوربین و تمرین بسیار، عکس‌های حرفه‎ای ثبت کنید.

سوالاتتان را در کامنت‌ها پاسخگو هستیم. ♥♥

اگه مطلب بهتون چسبید و علاقه دارید به پیشرفت وبسایت کمک کنید
یا متن پر انرژی و خسته نباشید بنویسید یا این که ...

دونات مهمان شما
(3000 تومان)

آبمیوه مهمان شما
(7000 تومان)

سیب زمینی مهمان شما
(15000 تومان)

انرژی برای ادامه
(مبلغ به انتخاب شما)

منبع وبسایت فولو
22 دیدگاه
  1. محدثه :

    واقعا کامل و کاربردی توضیح دادین… دست مریزاد… !

  2. طاهره :

    اگه امکان داره یه مطلب آموزشی در مورد سرعت شاتر هم بزارین

    1. امیرمحمد مشهدی فراهانی :

      سلام، حتما. در مقالات آتی به بررسی سرعت شاتر هم خواهیم پرداخت.

    2. علیرضا شریفی :

      مقاله آموزش سرعت شاتر دوربین هم قرار داده شد.
      لینک زیر رو مطالعه بفرمایید.
      https://www.fooloo.ir/what-is-shutter-and-shutter-speed-in-photography

  3. ستاره :

    چقدر خوب گفتین……… من هیچوقت نمیتونستم تاثیر دیافراگم دوربینو رو عکسا بفهمم. جز شما و یه سایت دیگه بقیه همه ناقص گفته بودن

    1. Roya :

      کدوم سایت؟؟؟؟ میشه بگید منم برم بخونم

  4. حسن اشرفی :

    سلام امیدوارم به همین خوبی که شروع کردی ادامه بدی و مارا در پیچ خم راه رهایمان نکنی .

    1. علیرضا شریفی :

      ممنون از لطفتون. در خدمتیم.

  5. a.l :

    اینکه روی لنز حداکثر گشودگی دیافراگم رو (۳.۵-۵.۶) مینویسه یعنی چی؟ دوربین من بعضی موقع دیافراگمش تا ۴ میره اما بعضی موقع هم پایینتر از ۵.۶ نمیره

    1. علیرضا شریفی :

      سلام، در بالای عکس آخر این مقاله یعنی زیر تیتر ” اعداد دیافراگم بر روی لنز دوربین ” دقیقا همین مورد توضیح داده شده.
      در لنز های زوم با کیفیت ساخت پایین در واقع با عمل زوم کردن یعنی افزایش فاصله کانونی، حداکثر گشودگی دیافراگم تغییر میکنه و شما با افت نور ورودی روبرو هستید.
      مثلا لنز شما 135-18 میلی‌متری هست و شما وقتی در فاصله کانونی 18 میلی‌متری مشغول عکاسی هستین، دیافراگم بازی با عدد 3.5 رو در اختیار دارین و با عمل زوم یعنی افزایش فاصله کانونی به 135 میلی‌متر، دیافراگم بازی با عدد 5.6 رو در اختیار دارید. و همینطور مثلا در فاصله کانونی 22 تا 28 میلی‌متر حداکثر گشودگی دیافراگم 4.5 رو در اختیار دارید و ….
      برای همین حداکثر گشودگی دیافراگم لنز به صورت یک بازه نوشته میشه: یعنی 3.5 برای فاصله کانونی 18 میلی‌متر و 5.6 برای فاصله کانونی 135 میلی‌متر

  6. محمدرضا مظفری :

    سلام سوال من اینه که بر این اساس، آیا روزنه اپرچر 1.4 در یک لنز 85 میلیمتری گشادتر از اپرچر1.4 در یک لنز 50 میلیمتری هست؟

    1. علیرضا شریفی :

      سلام
      بله روزنه بازتر هست، اما وضعیت نور به اون شکل که شما فکر میکنید نیست.
      به عنوان مثال یک لنز 100 میلی‌متری در F4 قطر اپرچری برابر با 25 میلی‌متر رو داره.
      یک لنز 200 میلی‌متری هم در F4 اپرچری برابر با 50 میلی‌متر رو داره.
      درسته که سایز اپرچر ها تغییر میکنه و در لنز با فاصله کانونی بیشتر اندازه روزنه بزرگتره، اما روشنایی دریافتی یکسان هست.
      در واقع اگر مساحت روزنه 50 میلی‌متری رو محاسبه کنیم متوجه میشیم که 4 برابر مساحت روزنه 25 میلی‌متری هست.
      بنابراین 4 برابر نور بیشتر در محدوده دید لنز فراهم میشه.
      اما در مقایسه بین دو لنز 100 و 200 میلی‌متر، به این مثال توجه کنید.
      فرض کنید مقابل یه دیوار ایستادین که در واقع بازتاب دهنده نور خورشید به دوربین شماست. حالا در فاصله کانونی 100 میلی‌متری و F4 طوری قرار میگیرید که یک تکه 10 در 10 سانتی‌متری از دیوار رو مشاهده کنید (توجه کنید که منظور اندازه موضوع عکاسیمون هست و کاری به سنسور نداریم، یعنی شکل مهم نیست و اهمیت ما به ناحیه تحت پوشش هست).
      حالا لنز 200 میلی‌متری رو میبندیم و یا این که فاصله کانونی رو به 200 میلی‌متر افزایش میدیم با همون F4.
      حالا یه محدوده 5 در 5 سانتی‌متری از دیوار رو مشاهده می‌کنیم؛ در واقع یعنی نصف عرض و یک چهارم مساحت قبلی و یک چهارم نور بازتاب شده نسبت به قبل.
      حالا دقت کنید….
      4 برابر مساحت قبلی در اندازه روزنه، اما یک چهارم روشنایی دریافتی…
      پس 4 ضربدر یک چهارم میشه همون 1.
      پس روشنایی دریافتی و خروجی F4 در فاصله کانونی 100 میلی‌متر دقیقا همون F4 در فاصله کانونی 200 میلی‌متر هست. (حتی با وجود سایز روزنه متفاوت)

  7. محمدرضا مظفری :

    یا اینکه اصولا و بر طبق قرارداد، برای سنسورهای 35 میلیمتری(فول فریم) فاصله کانونی 50 در نظر میگیرند و دیاف رو هم( فارغ از اینکه لنز چندمیلیمتری باشه) بر اساس فاصله کانونی 50 حساب میکنن؟؟

    1. علیرضا شریفی :

      در پاسخ به نظر قبلی کاملا براتون توضیح دادم

  8. محمدرضا مظفری :

    بعد هم توی شکلهای بالا F2 اصلا بنظر نمیاد که گشادگی نصف F1.4 داشته باشه. درست میگم؟البته توی نت همه این شکلها رو با این خطای ظاهری رسم میکنن.که دقیق نیست و گویا صرفا نمادینه و معمولا جهت تفهیم موضوع رسم میشه

    1. علیرضا شریفی :

      در این که این شکل ها صرفا نمادینه و دقیق نیست که شکی نخواهد بود.
      اما به این نکته توجه کنید:
      اگه طبق فرمول محاسبه کنید….
      در فاصله کانونی 50 میلی‌متر با F2 -> قطر روزنه اپرچر = 25 میلی‌متر | حالا اگه با این قطر مساحت رو محاسبه کنیم تقریبا میشه 2
      در فاصله کانونی 50 میلی‌متر با F1.4 -> قطر روزنه اپرچر = 35.71 میلی‌متر | مساحتش میشه تقریبا 4 یعنی دو برابر قبلی – البته تقریبا
      این یعنی قطر روزنه یا اعداد F تقریبا 1.4 برابر میشه (رند شده) اما مساحت و نور ورودی باز تقریبا 2 برابر.

  9. کمال الدین :

    سلام. تشکر از متن مفید و همچنین از زحمت و وقتی که گذاشتید. دو سوال داشتم:
    فرض کنید لنز AF-S DX 85mm f/3.5G که یک لنز DX هست را روی دوربین کراپ نیکون می بندیم.
    1- در اینجا چون لنز DX هست و دوربین هم کراپ می باشد، فاصله کانونی 85 م.م می باشد یا 85*1.5=127.5؟
    2- با توجه به سوال اول، میزان اپرچر چه عددی است؟

    1. علیرضا شریفی :

      فاصله کانونی 85 میلی‌متر * 1.5 = 127.5 که فرمودید صحیح هست.
      میزان گشودگی اپرچر همان F3.5 هست (اگر اون رو نبسته باشید و بازترین حالتش مد نظرتون باشه)
      در رابطه با جواب سوال دومتون اگر متوجه دلیلش نیستین، در چند دیدگاه قبل در پاسخ به سوال آقای محمد رضا مظفری این مورد رو توضیح دادم. (حتما سوال و پاسخش رو مطالعه کنید)

  10. رزاق رشوند :

    سلام دوست عزیز خدا قوت اگر می شد مطالب را به صورت پی دی اف برای دانلود هم می گذاشتید عالی می شد.

    1. علیرضا شریفی :

      سلام و عرض ادب؛
      متاسفانه امکان دریافت مطالب به علت جلوگیری از سوء استفاده‌ی وبسایت‌های دیگر، امکان پذیر نیست.

  11. میثم :

    کدام خوبه حالا برای دوربین
    F1.4
    یا
    F2.4

    1. علیرضا شریفی :

      ببنید اگر امکانش رو دارید مطلب رو مجدد مطالعه کنید. (چون با توجه به سوالتون حس میکنم دقیقا متوجه نشدید.)
      F1.4 یا F2.8 و … مواردی هستند که نسبت به قدرت و طراحی لنز شما در اختیارتون قرار می‌گیرند.
      F1.4 نوربیشتری رو ورود میده و عمق میدان کم‌تری رو به ارمغان میاره.
      انتخاب یک عدد اپرچر وابسته به خواسته‌ی شما و نوع لنز است.

ارسال دیدگاه

آدرس ایمیل شما برای عموم نمایش داده نخواهد شد.